IV KRAJOWY KONGRES MISYJNY

„Radość Ewangelii źródłem misyjnego zapału”

Trwają prace przygotowawcze IV Krajowego Kongresu Misyjnego. Materiały, które oddajemy do rąk duszpasterzy i członków wspólnot angażujących się w działalność misyjną Kościoła w Polsce, wpisują się w te przygotowania. Mamy nadzieję, że przyczynią się do rozbudzenia zainteresowania nie tylko samym Kongresem i problemami, którymi się zajmie, ale pozwolą na ożywienie ducha i zapału misyjnego w sercach poszczególnych wiernych oraz Kościoła jako wspólnoty.

Pragniemy przypomnieć historię kongresów misyjnych w Polsce. Jest ona wprawdzie krótka, ale pokazuje, jak wiele dobra kongresy wnoszą w życie osób, wspólnot i grup odpowiedzialnych za misje. Przedstawimy również oczekiwania wobec IV Krajowego Kongresu Misyjnego  w kontekście podejmowanej służby na rzecz misji. Na koniec przypomnimy działania już podjęte w drodze do niego.

Kongresy misyjne w Polsce

Dotychczas odbyły się trzy ogólnopolskie kongresy misyjne. I Ogólnopolski Kongres Misyjny został zorganizowany w hali Targów Poznańskich w Poznaniu w dniach 13-14 września 1938 r. Rozpoczął się nabożeństwem w kościele farnym, podczas którego przemawiał bp Stanisław Okoniewski z Pelplina. Następnie, w VI pawilonie Hali Targowej,  bł. bp Leon Wetmański otworzył wystawę misyjną. Referat inauguracyjny wygłosił ks. K. M. Morawski.

Drugi dzień Kongresu rozpoczęto Mszą św. odprawioną w intencji misji przez bp Tadeusza Zakrzewskiego. Na zebraniu plenarnym referaty wygłosili o. Mońka OMI z Cejlonu, ks.  prałat de Ville z Warszawy oraz Zofia Kossak-Szczucka.

    Na zakończenie Kongresu odbyła się kilkutysięczna manifestacja wiary pod pomnikiem Chrystusa Króla. Jej dopełnieniem było zebranie sekcyjne dla księży z referatem bp L. Wetmańskiego. Uczestnicy mogli również obejrzeć film.

II Krajowy Kongres Misyjny odbył się w dniach 16-18 października 1992 r. w Częstochowie. Hasło Kongresu brzmiało: „Wiara umacnia się, gdy jest przekazywana”, a tematyka kongresowych referatów nawiązywała do encykliki „Redemptoris missio” Jana Pawła II. Kongres wpisywał się w przygotowania Kościoła w Polsce do II Synodu Plenarnego.

Pierwszy dzień Kongresu zdominowały ciekawe referaty. Ks. prof. dr  hab. Władysław Kowalak SVD ukazał teologiczne podstawy zaangażowania misyjnego. Ks. dr Antoni Kmiecik omówił rolę Papieskich Dzieł Misyjnych w diecezji i parafii; ks. dr Waldemar Wesoły  SVD przestawił zagadnienie świadomości misyjnej
w Polsce. Ks. dr hab. Jan Górski wygłosił referat pt. „Aktualny stan oraz perspektywy zaangażowania misyjnego księży diecezjalnych”; ks. dr Eugeniusz Śliwka SVD ukazał aktualny stan oraz perspektywy zaangażowania misyjnego zgromadzeń zakonnych, a lic. misjologii Barbara Rusin aktualny stan oraz perspektywy zaangażowania misyjnego świeckich.

Drugi dzień Kongresu został poświęcony pracy w grupach tematycznych: Animacja i formacja misyjna w parafii, w rodzinie, w seminariach, w domach formacyjnych zgromadzeń żeńskich i w instytutach kształcenia laikatu, w katechezie szkolnej i w duszpasterstwie akademickim.

Po południu odbyły się spotkania sekcyjne dyrektorów diecezjalnych Papieskich Dzieł Misyjnych, zakonnych promotorów i referentek misyjnych, misjologów, Kleryckich Kół Misyjnych, Akademickiego Ruchu Misyjnego. Swoimi doświadczeniami podzielili się z uczestnikami Kongresu misjonarze oraz goście zagraniczni: z  Rzymu z Kongregacji dla Ewangelizacji Narodów, Słowacji, Włoch, Białorusi i Ukrainy. Kongresowi towarzyszyła wystawa misyjna „500 lat ewangelizacji Ameryki Łacińskiej”.  

W dniach 23-24 października 1999 r. na Jasnej Górze odbył się II Krajowy Kongres Misyjny pod hasłem: „Misje odnawiają Kościół”.

Przebiegał on w klimacie bezpośrednich przygotowań do Wielkiego Jubileuszu. Kongres, który miał charakter pastoralny. Prace przygotowawcze skupiły się na pogłębianiu świadomości misyjnej w parafiach. Przygotowano materiały formacyjne na każdy miesiąc, ze szczególnym uwzględnieniem Tygodnia Misyjnego. W dniach 21-22 X 1999 r. na Jasnej Górze spotkali się misjolodzy. Ich pracom przewodniczył ks. prof. Władysław Kowalak, kierownik misjologii na UKSW w Warszawie. Mszę św. inaugurującą spotkanie odprawił w kaplicy Cudownego Obrazu abp Stanisław Nowak. Po Mszy św. misjolodzy zaprezentowali swój dorobek naukowy.

W piątek na Jasnej Górze zjawili się pozostali uczestnicy Kongresu Misyjnego: animatorzy misyjni, przyjaciele misji, przedstawiciele zgromadzeń i zakonów misyjnych oraz misjonarze. W Kongresie uczestniczyło ok. 1000 osób. Zebrani rozpoczęli spotkanie od Apelu Jasnogórskiego, który poprowadził ks. Ambroży Andrzejak z Poznania.

Oficjalna inauguracja Kongresu odbyła się w sobotę przed południem w sali im. O. Kordeckiego na Jasnej Górze. Obradom przewodniczył ks. bp Wojciech Ziemba. Przewodniczący Komisji Episkopatu Polski ds. Misji zwrócił uwagę na to, że misyjność Kościoła jest probierzem jego żywotności i skuteczności.

Przed południem wygłoszono 3 referaty. Ks. prof. Wł. Kowalak wyjaśnił takie pojęcia, jak: misje, ewangelizacja, duszpasterstwo. Wskazał na częste mylenie tych pojęć w animacji misyjnej. Ks. Franciszek Jabłoński mówił o udziale Polski w dziele misyjnym po Soborze Watykańskim II, a ks. Henryk Kałuża SVD o formacji animatora misyjnego i jego pracy dla misji w parafii i w szkole. W sali Ojca Kordeckiego uroczyście otwarto wystawę misyjną, ukazującą zaangażowanie misyjne zgromadzeń zakonnych i diecezji.

Bardzo różnorodne i dynamiczne świętowanie, połączone z modlitwą i prezentacją misji rozpoczęło się po południu, w pięciu wyznaczonych parafiach częstochowskich. Każda z nich reprezentowała jeden kontynent, tworząc jakby tego dnia w Częstochowie obraz całego świata misyjnego. W parafii katedralnej pokazano Oceanię, pod przewodnictwem Misjonarzy św. Rodziny. Mszy św. przewodniczył ks. Włodzimierz Burzawa MSF. Uczestniczyło w niej ok. 300 osób. W parafii św. Antoniego panowała tego dnia Afryka. Misjonarze i misjonarki przedstawiali swoją pracę na tym kontynencie przy gorących i dynamicznych rytmach zespołu „Gitary Niepokalanej” z WSD Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej w Obrze. Ci właśnie misjonarze odpowiedzialni byli za animację „afrykańską”. We Mszy św. sprawowanej przez bpa Adama Śmigielskiego uczestniczyło 20 kapłanów oraz 500 wiernych.

W parafii Miłosierdzia Bożego, gdzie spotkaniu przewodniczyli Księża Pallotyni, modlono się za Azję. W spotkaniu uczestniczył ks. b Jerzy Mazur z Syberii, 10 kapłanów oraz 200 wiernych świeckich. W parafii św. Wojciecha animację misyjną prowadzili Księża Werbiści. O godz. 15.00 odmówiono różaniec w intencji Ameryki, po czym 300 osób wysłuchało koncertu kleryckiego zespołu werbistów „Querido Matias“. Mszy św. o godz. 18.00 przewodniczył bp Ryszard Karpiński wraz z 15 kapłanami. Natomiast w parafii pw. Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa modlono się szczególnie za Europę. Spotkanie prowadzili Misjonarze Kombonianie. Mszy św. o godz. 18.00 przewodniczył ks. Andrzej Halemba, sekretarz Komisji Misyjnej oraz 14 kapłanów i 100 osób.

W niedzielne przedpołudnie uczestnicy III Kongresu Misyjnego dzielili się swymi przeżyciami przy gorącej muzyce latynoamerykańskiej zespołu „Querido Matias”. Dokonano podsumowania prezentacji misyjnych w poszczególnych kościołach Częstochowy. Głos zabrali m.in. goście z zagranicy: z Czech, Słowacji, Ukrainy i Białorusi. Swoimi wrażeniami dzielili się przedstawiciele poszczególnych parafii.

W kazaniu podczas Mszy św. odprawionej pod przewodnictwem bp Wojciecha Ziemby w Bazylice Jasnogórskiej, ks. bp Jerzy Mazur z Irkucka apelował: „Kościele polski, ze swej wiary posyłaj misjonarzy”. W koncelebrze wzięło udział 55 kapłanów.

Oczekiwania wobec Kongresu

Komisja Episkopatu Polski oraz Papieskie Dzieła Misyjne podjęły prace nad organizacją IV Krajowego Kongresu Misyjnego. Został on zaplanowany na 12-14 czerwca 2015 r. Odbędzie się w Warszawie. Myśl zorganizowania tego ogólnopolskiego spotkania środowisk misyjnych w Polsce zrodziła się w Roku Wiary. Papież Benedykt XVI zachęcał wtedy do refleksji nad dokumentami Soboru Watykańskiego II.

Data Kongresu nie jest przypadkowa. W roku 2015 minie 50. rocznica wydania Dekretu Soboru Watykańskiego II o działalności misyjnej Kościoła „Ad Gentes”. Obchodzić będziemy także 40. rocznicę opublikowania adhortacji apostolskiej Pawła VI „Evangelii nuntiandi” oraz 25. rocznicę ukazania się encykliki „Redemptoris missio” św. Jana Pawła II. Te rocznice są kontekstem IV Krajowego Kongresu Misyjnego.

Hasłem Kongresu: „Radość Ewangelii źródłem misyjnego zapału” bezpośrednio nawiązuje do adhortacji Franciszka „Radość Ewangelii”. Papieska adhortacja daje nowe impulsy do tego, co papież nazywa „misyjnym przeobrażeniem Kościoła”[1]. Wskazuje na konieczność duszpasterskiego i misyjnego nawrócenia. Mobilizuje Kościół do trwania w permanentnym stanie misji. Papież pisze w niej o konieczności przeobrażenia struktur kościelnych w duchu misyjnym. Przypomina, że Kościół musi wyjść ku innym, docierać na peryferie[2]. Ojciec Święty Franciszek wiele miejsca poświęcił dynamizmowi misyjnemu, ukazując zarówno czynniki hamujące go, jak i to wszystko, co rozbudza zapał misyjny. Zwłaszcza pierwsza część adhortacji pomaga w rozbudzeniu przekonania, o powszechnym charakterze powołania do działalności misyjnej każdego chrześcijanina.

Logo Kongresu przypomina drzwi Kościoła zbudowane ze stronic Ewangelii i zwieńczone krzyżem. W centrum umieszczono kontury kontynentów w tradycyjnych kolorach, nad nimi napis IV Krajowy Kongres Misyjny. Pod kontynentami znajduje się hasło Kongresu. Tak więc dominują trzy zasadnicze elementy: krzyż, kontynenty i Ewangelia.

Kongres winien przede wszystkim pomóc w odkryciu aktualności nauczania zawartego w dokumentach poświęconych misjom.

Stanowi szansę zintegrowania środowisk misyjnych w Polsce, a co za tym idzie stworzenia płaszczyzny współpracy, lepszego poznania się i wymiany doświadczeń. Dlatego organizatorzy zapraszają do uczestnictwa w Kongresie możliwie szeroką grupę osób: nie tylko zaangażowanych w pomoc misjonarzom, ale cały Kościół i społeczeństwo. Chcą u wszystkich budzić poczucie odpowiedzialności za misje. Jednym z ważnych celów jest ożywienie ducha misyjnego we wspólnotach parafialnych i diecezjalnych, zgromadzeniach zakonnych, ruchach i wspólnotach kościelnych, a także wśród dzieci i młodzieży.

Kongres winien ukazywać perspektywę zaangażowania misyjnego poprzez ożywienie pracy referatów misyjnych w diecezjach i zgromadzeniach zakonnych. Panorama zaangażowania misyjnego poszczególnych diecezji jest różnorodna. W wielu z nich brak struktur animacyjnych. Należałoby zatem, tam gdzie ich jeszcze nie ma, powołać dekanalnych referentów misyjnych, których zadaniem byłaby troska o animację misyjną w dekanacie. Kolejnym krokiem powinno być zaangażowanie katechetów świeckich jako animatorów misyjnych.

Wydarzenie to będzie również okazją do promowania współpracy animacji, formacji i organizacji misyjnej. Chcemy zastanawiać się wspólnie, jak możemy pomóc misjonarzom, którzy pracują na placówkach misyjnych.

Trzeba także myśleć o tym, jak zasilić szeregi misjonarzy i misjonarek, by nie zabrakło głosicieli Ewangelii na krańcach świata.

Soborowa odnowa misji

Na Soborze Watykańskim II Kościół wypracował głęboką doktrynę teologiczną „missio Dei”[3]. Pragniemy, by ważne dokumenty poświęcone misjom zostały na nowo odkryte i przyswojone przez duchownych i wiernych świeckich. Kongres jest wspaniałą okazją do takiej refleksji. Chcemy uświadomić sobie wielką odpowiedzialność każdego chrześcijanina oraz Kościoła jako wspólnoty za działalność misyjną sięgając do magisterium zarówno Soboru, jak i papieży odnowy posoborowej. Trzeba stale wracać do tego nauczania, by pamiętać, że wszyscy jesteśmy „uczniami-misjonarzami”[4].

Od zarania swych dziejów Kościół miał żywą świadomość  obowiązku głoszenia Ewangelii wszystkim narodom zgodnie z nakazem misyjnym Chrystusa. W czasach nowożytnych, w XV w., w czasie wielkich odkryć geograficznych, rozpoczęły się tzw. misje patronackie. W nowo odkrytych krajach papieże przyznali królom Hiszpanii i Portugalii prawa do rozwijania dzieła misyjnego na tych ziemiach. Początkowo było to dobre rozwiązanie, ale szybko doszło do nadużyć. Nastąpiło powiązanie misji z kolonizacją. Ten etap został zakończony w 1622 r., gdy powstała Kongregacja Rozkrzewiania Wiary. Jej celem było organizowanie działalności misyjnej wśród pogan. Postanie tej Kongregacji  stało się pierwszym krokiem na drodze uwolnienia misji katolickich od wpływów ziemskich potęg i powiązań z kolonializmem.

Wielkie ożywienie działalności misyjnej nastąpiło w XIX i XX wieku. Powstały nowe zgromadzenia i instytuty misyjne. Nastąpił także rozwój misjologii. Pozytywny wpływ na rozwój misji miały encykliki misyjne, np. „Maximum illud” Benedykta XV. Powstały różne nowe inicjatywy misyjne, które w późniejszym czasie przekształciły się w Papieskie Dzieła Misyjne.  Trzeba wspomnieć Dzieło Świętego Piotra Apostoła dla pomocy w przygotowaniu kleru tubylczego i Dzieło Świętego Dziecięctwa – w ramach którego dzieci pomagały dzieciom. O. Paulo Manna założył Unię Misyjną Duchowieństwa, w celu budzenia ducha misyjnego wśród kapłanów diecezjalnych i osób zakonnych.

W tym czasie zainaugurowało swoją działalność zgromadzenie księży werbistów. Św. Arnold Janssen założył gałąź męską i żeńską: Służebnice Ducha Świętego oraz zgromadzenie kontemplacyjne Służebnice Ducha Świętego od Wieczystej Adoracji. W przypadku tej ostatniej gałęzi chodziło o podkreślenie jak ważna w dziele misyjnym jest modlitwa za tych, którzy głoszą Ewangelię i tych, którym jest głoszona.

W XIX wieku powstają pierwsze szkoły misjologiczne. Prekursorem nowej misjologii był protestant Gustav Warneck. Misjologia katolicka w Niemczech, zrodzona w kontekście protestanckim kładła nacisk na głoszenie Słowa Bożego w celu nawracania pogan i ich zbawienia. Natomiast szkoła misjologiczna z Louvain ujmowała tę kwestię bardziej eklezjologicznie mówiąc, że celem misji Jest zaszczepienie i zakładanie Kościoła tam, gdzie jeszcze nie istniał.

Dzieło misyjne było też bliskie świeckim – wystarczy wspomnieć chociażby Paulinę Jaricot, założycielkę Dzieła Rozkrzewiania Wiary, którego celem była pomoc duchowa i materialna misjom i misjonarzom. Założyła także pierwsze róże różańcowe i gromadziła środki finansowe na potrzeby misji.

Papież Pius XII napisał encyklikę „Fidei donum”[5]. W tej encyklice papież zwrócił się do całego świata chrześcijańskiego z apelem o zaangażowanie się w działalność misyjną szczególnie na kontynencie afrykańskim. Apel skierowany był do biskupów, którzy są odpowiedzialni za cały Kościół, aby pośpieszyli z pomocą wysyłając misjonarzy do Afryki. Kapłani diecezjalni, którzy pracują na misjach nazywani są fideidonistami od pierwszych słów tejże encykliki.

Sobór Watykański II stał się kamieniem milowym zaangażowania misyjnego, a Dekret o misyjnej działalności Kościoła „Ad gentes” miał ogromne znaczenie. Przywrócił działalności misyjnej właściwe miejsce wśród innych dzieł Kościoła, a także dał jej głębokie uzasadnienie biblijno – teologiczne. Podkreślił, że „Kościół pielgrzymujący jest misyjny ze swej natury ponieważ swój początek bierze wedle planu Ojca z posłania Syna i z posłania Ducha Świętego”[6]. Kościół jest posłany i jego istota polega na głoszeniu Dobrej Nowiny o zbawieniu. Ten obowiązek spoczywa na całym Kościele.  W dekrecie o misyjnej działalności Kościoła „Ad gentes divinitus” Sobór podał nową definicję misji. Tak ją określił: „Ogólnie «misjami» nazywa się specjalne przedsięwzięcia, które wysłani przez Kościół głosiciele Ewangelii, idąc na cały świat, podejmują celem wykonania zadań głoszenia Ewangelii i zakładania Kościoła wśród narodów lub grup społecznych jeszcze nie wierzących w Chrystusa”[7] Sobór połączył predicare i plantare – głoszenie i zakładanie Kościoła czyli dwie szkoły misjologiczne. To była wielka zmiana w pojmowaniu misji, która oznaczała początek  nowej epoki. Sobór wezwał wszystkich wiernych do odpowiedzialności za głoszenie Ewangelii. Największym osiągnięciem Soboru w dziedzinie misji okazało się wypracowanie takich pojęć jak ekumenizm, dialog międzyreligijny, inkulturacja oraz stwierdzenie, że zbawić się mogą również wyznawcy innych religii.

Misjonarze od dawna zwracali uwagę, że rozbity Kościół jest przeszkodą w ewangelizacji. Sobór podkreślił, że dialog ekumeniczny to szukanie tego co nas łączy, jednoczy i że jest to droga, którą powinniśmy iść. To szczególnie ważne w Afryce czy na Wschodzie – by pokazywać, że jako chrześcijanie umiemy współpracować i modlić się, i choć każdy zachowuje swoją tożsamość,  szukamy dróg jedności. Ekumenizm jest na misjach od dawna praktykowany. Misjonarze zapraszają się wzajemnie na uroczystości, a do szkół przez nich prowadzonych uczęszczają dzieci bez względu na wyznanie. Katolicy i protestanci pomagają sobie wzajemnie przy budowie kaplic.

Po Soborze Watykańskim II można było zauważyć wielką zmianę, wyrażającą się w nastawieniu na współpracę. Wzrosła świadomość, że wyznawcy innego Kościoła chrześcijańskiego nie są wrogami  czy rywalami, ale można pomagać sobie w drodze do świętości i zbawienia. Dla przykładu: dawniej w Afryce, jeśli naczelnik wioski został katolikiem, to wszyscy mieszkańcy też stopniowo stawali się katolikami. Dziś naczelnik może być  katolikiem, ale część mieszkańców wioski to protestanci i nie rodzi to poważnych problemów. Jedynie sekty są zamknięte na współpracę. Ważne z perspektywy misjonarzy było zatem podkreślenie przez Sobór potrzeby współpracy z innymi religiami. Sobór zachęcał do dialogu, choć jest to droga trudna i żmudna zwłaszcza, gdy chrześcijanie spotykają się z fanatyzmem i agresją. Szanujemy inne religie, dostrzegamy w nich dobro, akceptujemy to, że i w nich można dążyć do zbawienia. To oczywiście wywołało dużo zamieszania i zrodziło pytanie: Skoro można się zbawić poza Kościołem, to po co prowadzić misje? 

Aby to zrozumieć, trzeba wrócić do definicji misji, do tego co podkreślił Sobór, że Kościół z natury jest misyjny, ponieważ Chrystus został posłany przez Ojca, a następnie od Niego posłał On Kościołowi Ducha Świętego jako pierwszy i żywy dar. Trójca Święta stanowi pierwszy i ostateczny fundament misyjnej natury Kościoła. Chrystus jest jedynym Zbawicielem wszystkich, a każdy ochrzczony jest posłany do głoszenia Ewangelii. Ten obowiązek, który ciąży na każdym chrześcijaninie – biskupie, księdzu, zakonniku, świeckim – wynika z tego, że jesteśmy kontynuatorami zbawczego dzieła Chrystusa. Jako ochrzczeni winniśmy dzielić się radością wiary aż po krańce ziemi. Św. Jan Paweł II uczył, że każdy wierzący jest powołany do świętości i do działalności misyjnej.

Istotne, choć też nie od razu zrozumiałe, było wskazanie integracji chrześcijaństwa z tradycjami i kulturą terenów misyjnych. O tym także mówili od dawna misjonarze. Nazywano to różnie – akomodacją, adaptacją i wreszcie inkulturacją. Jak to rozumieć? Chodzi o to, by nie odrzucać kultury i tradycji na terenie, gdzie głosimy Dobrą Nowinę, lecz by Ewangelia wpływała na kulturę czyniąc ją chrześcijańską. Inkulturacja wskazuje na głęboki proces wewnętrznego przenikania, zakorzenienia, wcielenia Ewangelii w kulturę ludzką. Z tym także wiązały się duże trudności wynikające z wielowiekowego przekonania, że wszystko co pogańskie jest złe. Takie myślenie uniemożliwiało zaakceptowanie wartości tkwiących w zwyczajach, tradycjach i kulturze niechrześcijańskiej. Sobór przyniósł wiele pozytywnych zmian, wynikających z doświadczenia misyjnego całych pokoleń, ale nie zawsze właściwie rozumiano wskazania Soboru. Były też pewne idee wysunięte przez Sobór, które wymagały rozwinięcia i to miało miejsce w kolejnych papieskich dokumentach, encyklikach i orędziach na Dzień Misyjny. Z perspektywy czasu dostrzegamy lepiej uniwersalność zaleceń Soboru, które zostały przyjęte w różnych rejonach. W Afryce niezwykle ważna jest inkulturacja – dialog z kulturami, Afrykańczycy są bowiem dumni ze swojego dziedzictwa kulturowego. W Azji, gdzie istnieje bogactwo różnych religii, istotny jest dialog międzyreligijny, zaś w Ameryce Łacińskiej kładzie się nacisk na dzieła charytatywne i pomoc ubogim.

Warto prześledzić rozwój idei misyjnej po Soborze Watykańskim II. Zagadnienia te znajdziemy w nauczaniu papieża Pawła VI, który nie używał słowa „misje”, ale „ewangelizacja”. Uczył, że cały Kościół jest podmiotem ewangelizacji i istnieje, by dzielić się Dobrą Nowiną. Jan Paweł II, największy współczesny misjonarz, również wiele razy podkreślał, że misje są sprawą wiary, a Duch Święty nadrzędnym podmiotem misji i ewangelizacji. Każdy wierny jest powołany do świętości i działalności misyjnej. Wydaje się, że dzięki nauczaniu papieża bardziej uświadomiliśmy sobie powszechność powołania do świętości. Teraz trzeba, byśmy odkryli związane z nim powołanie misyjne. Temu mają służyć zarówno prace przygotowawcze, jak i sam Kongres. Mamy nadzieję, że stanie się on –   używając języka papieża Franciszka – okazją do „nawrócenia misyjnego”, i pozwoli, byśmy byli „w permanentnym stanie misji”. Winniśmy być gotowi do wyjścia z Ewangelią do tych, którzy jej nie znają.

Misyjność polskiego Kościoła

IV Krajowy Kongres Misyjny pragnie przemyśleć problem dotychczasowego zaangażowania misyjnego Kościoła w Polsce i recepcji wskazań Soborowych. Przyjęcie idei misyjnej w Polsce dokonywało się na różnych płaszczyznach: poprzez publikacje naukowe ukazujące teologię misji, na płaszczyźnie refleksji naukowej wyższych uczelni, poprzez działalność Papieskich Dzieł Misyjnych, Komisji Misyjnej Episkopatu Polski oraz poszczególnych diecezji i parafii oraz poprzez misyjną działalność męskich i żeńskich instytutów życia konsekrowanego.

Na recepcję idei misyjnej i stopień zaangażowania misyjnego Kościoła w Polsce w okresie posoborowym miała duży wpływ sytuacja polityczno-społeczna kraju. Warunki polityczno-społeczne po II wojnie światowej utrudniały rozwój Kościoła w Polsce oraz dzieł misyjnych. Wszelka działalność misyjna była przez władze państwowe traktowana podejrzliwie i niechętnie. Mimo negatywnego nastawienia władz państwowych do misji recepcja idei misyjnej w duchu soboru postępowała.

W 1969 r. utworzono na Akademii Teologii Katolickiej specjalizację „Misjologia”. Wkład w rozwój tej dziedziny wniosły również inne katolickie uczelnie. Dużą rolę w umisyjnianiu wiernych odegrała literatura misyjno-misjologiczna. Dzięki gazetom, książkom, przeźroczom i filmom misyjnym informacje o misjach docierały do szerokich grup wiernych.

Właściwa realizacja idei misyjnej stała się możliwa dzięki stworzeniu struktur duszpasterskich, których pracę koordynowała Komisja Misyjna Episkopatu Polski, powstała w 1967 r. Jej przewodniczącymi: Kazimierz Kowalski (1967-1972), bp. Jan Wosiński (1972-1984), abp Edmund Piszcz (1984-1993), abp Wojciech Ziemba (1994-2000), bp Wiktor Skworc (2001-2011) oraz bp Jerzy Mazur 2011), są inicjatorami większości projektów realizowanych w ramach Papieskich Dzieł Misyjnych oraz diecezji i parafii. Komisja współpracuje z Kongregacją Ewangelizowania Narodów oraz Kościołami misyjnymi. Organizuje misyjne rekolekcje dla kapłanów, coroczne spotkania z misjonarzami przebywającymi na urlopie. Dzięki Komisji Episkopatu Polski ds. Misji stworzono Biuro Misyjne, Centrum Formacji Misyjnej i Instytut Misyjny Laikatu w Warszawie, założono Krajowy Fundusz Misyjny, przygotowano i wcielono w życie Instrukcję regulującą działalność misyjną kapłanów diecezjalnych. Członkowie Komisji odwiedzają  polskich misjonarzy.

Komisja ta przyczyniła się do odrodzenia Papieskich Dzieł Misyjnych. Do najważniejszych działań Papieskich Dzieł Misyjnych należą: zebrania dyrektorów diecezjalnych PDM oraz misyjnych promotorów i referentek zakonnych, ogólnopolskie sympozja kleryckie, czuwania misyjne, Misyjny Dzień Chorych, kursy i Dni Misyjne dla świeckich, troska o miesięczne nabożeństwa misyjne w parafiach, animacja misyjna dzieci, młodzieży i dorosłych, organizowanie zjazdów i kongresów, zbiórki ofiar pieniężnych.

Realizacja uchwał i zarządzeń Papieskich Dzieł Misyjnych i Komisji Misyjnej Episkopatu Polski jest widoczna zarówno w animacji misyjnej poszczególnych diecezji, jak i w działalności zakonów.

Przyszli misjonarze, po rocznym przygotowaniu w Centrum Formacji Misyjnej w Warszawie otrzymują krzyże misyjne. Uroczystości wręczania krzyży misyjnych w ciągu trzydziestu lat miały różny charakter: ogólnopolski, zakonny, diecezjalny i parafialny. Krzyże misyjne wręczał papież Jan Paweł II, ks. kard. Józef Glemp, kolejni przewodniczący Komisji Episkopatu Polski ds. Misji, biskupi polscy i misyjni, przełożeni zakonni, referenci misyjni oraz dyrektorzy diecezjalni Papieskich Dzieł Misyjnych.

W celu osiągnięcia większej jedności i skuteczności podejmowanych inicjatyw w dziedzinie animacji i współpracy misyjnej oraz uniknięcia konkurencji czy podwójnego działania reaktywowano zgodnie z zaleceniami dokumentu Kongregacji Ewangelizowania Narodów o współpracy misyjnej „Cooperatio Missionalis” Krajową Radę Misyjną. Jej zadaniem jest planowanie, kierowanie i nadzorowanie głównych działań współpracy misyjnej[8].

Kongres chciałby ożywić ducha misyjnego w Kościele w Polsce. Trudno z pewnością jednoznacznie zmierzyć dotychczasowe misyjne zaangażowanie, ale pewnym wyznacznikiem są liczby. W tej chwili na całym świecie pracuje 2015 polskich misjonarzy. W tej grupie większość, ponad 1000 osób, stanowią zakonnicy, zarówno ojcowie jak i bracia. Na misjach pracuje ponad 600 sióstr zakonnych, nieco ponad 300 kapłanów diecezjalnych, tzw. „fideidonistów” i 50 wiernych świeckich. Do tej liczby trzeba dodać 1000 kapłanów i sióstr zakonnych pracujących na Wschodzie. Duża grupa duchownych z Polski pracuje też w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych. Liczba misjonarzy z Polski od kilku lat utrzymuje się na podobnym poziomie. Jeśli weźmiemy za punkt odniesienia ilość misjonarzy z Hiszpanii, Włoch lub innych krajów zachodnich, to nie jest to dużo. Ale biorąc pod uwagę nasze uwarunkowania i możliwości, możemy się cieszyć.

Kongres postrzegamy jako jeden z elementów przygotowań do obchodów 1050 rocznicy Chrztu Polski. Wyszliśmy z propozycją, by na ten jubileusz wysłać do pracy kolejnych 105 misjonarzy i misjonarek. Zazwyczaj praca na misjach trwa 10 lat. A więc, gdy owe 105 osób pomnożymy przez 10 lat, to otrzymamy 1050 lat pracy misyjnej na 1050 rocznicę Chrztu Polski. To byłby symboliczny wyraz dziękczynienia za ten chrzest. Byłoby wspaniale, gdybyśmy każdego roku na potrzeby krajów misyjnych odpowiadali wysyłając coraz więcej misjonarzy i misjonarek.

Trzeba modlić się o powołania misyjne, o to, by jak najwięcej ludzi młodych wsłuchiwało się w głos Ducha Świętego, który jest nadrzędnym podmiotem misji. Zdajemy sobie sprawę z tego, że tylko odpowiadamy na wezwania stojące przed nami.

Kongres wpisuje się także w przygotowania do Światowego Dnia Młodzieży, który zaplanowano na rok 2016. Młodzież z całego świata przybędzie do naszej Ojczyzny, gościć będzie w diecezjach, a później w Krakowie. To także może pomóc w odnowie świadomości misyjnej i doświadczyć powszechności Kościoła.

Ważnym zadaniem Kongresu jest wypracowanie modelu współpracy misyjnej duchownych i świeckich. Byłoby dobrze, żeby na misjach kapłani fideidoniści byli wspierani przez wiernych świeckich, pochodzących z ich diecezji. W przypadku kapłanów zakonnych powinno się zwrócić większą uwagę na utworzeniu przy zgromadzeniach wolontariatu misyjnego. To ułatwiłoby pracę misjonarzy i przyniosło wspaniałe efekty. Taką wizję miał św. ojciec Arnold Janssen, założyciel zgromadzenia Słowa Bożego. Chciał by jednemu kapłanowi pomagało dwóch braci zakonnych. Wtedy wszystkiego nie musi wykonywać sam. Bracia zakonni mogą podjąć różne obowiązki, a to jest także praca misyjna. Tego typu model byłoby właściwy, a współpraca pożyteczna i owocna na misjach, szczególnie, jeśli na miejscu jest tylko jeden misjonarz-kapłan. Byłoby idealnie, gdyby miał do pomocy misjonarzy świeckich.

Cieszy fakt, że w ostatnich latach wzrosła grupa świeckich z Polski pracujących na misjach. Jeszcze 7-8 lat temu było ich 20, przed czterema laty 30, obecnie jest ich 50. Także biskupi misyjni zgłaszają propozycje zaangażowania misjonarzy świeckich. Postuluje to podjęcie przedsięwzięć, mających na celu stworzenie materialnej bazy umożliwiającej większej liczbie katolików świeckich apostołowanie w krajach misyjnych. Wielu wiernych świeckich, nawiązując listowny kontakt z Centrum Formacji Misyjnej w Warszawie, wyraża chęć wyjazdu na misje.

 Oczekiwania Kościołów lokalnych są różnorodne. W Brazylii świeccy misjonarze mogą pojechać także po to, by czegoś się nauczyć od lokalnej społeczności, choćby tego jak ludzie świeccy angażują się w pracę Kościoła. Musi być to osoba, która jest przygotowana, zarówno od strony teologicznej, jak i ewangelizacyjnej. Ważne jest posiadanie konkretnego zawodu. Wtedy wypełnia zadania, które są potrzebne danej wspólnocie, gdzie pracuje już misjonarz. Jeden z kapłanów w Brazylii, który prowadzi szkołę katolicką, cieszyłby się, gdyby świecki Misjonarz zajął się tą placówką, a on mógłby zwolnić się z tych obowiązków i całkowicie poświęcić się zadaniom, których nie mogą podołać świeccy.

W każdym razie, mówiąc o zaangażowaniu w misje trzeba podkreślić rolę misjonarzy świeckich. Wskazał na nią, odwołując się do doświadczenia misjonarzy Sobór Watykański II. Trudno dziś wyobrazić sobie ewangelizację Afryki, Azji czy Ameryki Łacińskiej bez czynnego udziału świeckich. Przy ogromnych odległościach dzielących wioski afrykańskie, misjonarz, który opiekuje się wieloma kaplicami, w niedzielę może dotrzeć do dwóch – trzech. W pozostałych miejscach nabożeństwa prowadzą katechiści. Głoszą krótkie kazania, udzielają Komunii św. osobom będącym w stanie łaski uświęcającej. I oni też nauczają. Misjonarz przyjeżdża raz na miesiąc, by sprawdzić wiedzę katechumenów i wyznaczyć kolejny materiał do opanowania. Bardzo obrazowy jest też przykład Korei, gdzie ewangelizować zaczęli świeccy i do tej pory Koreańczycy o tym pamiętają.

Misjonarze często podkreślają, że święty laikat jest przyszłością Kościoła i misji. Trzeba zapewnić świeckim solidną formację. Dlatego misjonarze organizują kursy i szkoły przygotowujące do działalności ewangelizacyjnej. W Afryce przy każdej parafii funkcjonuje  rada duszpasterska, ekonomiczna, grupa liturgiczna i komisja budowlana.

 Przedmiotem rozważań IV Krajowego Kongresu Misyjnego będzie zaangażowanie polskich świeckich misjonarzy. Szukamy odpowiedzi na pytanie: Jak przygotować, jak animować do pracy misyjnej świeckich w Polsce? Jak przygotowywać do wyjazdu na misje? Kluczem do rozwoju powołań misyjnych wśród świeckich jest również znajomość potrzeb krajów misyjnych. Odpowiedź na te potrzeby definiuje zadania świeckich misjonarzy.

W drodze do Kongresu

Przygotowania do Kongresu trwają nie tylko na poziomie ogólnopolskim, ale diecezjalnym i parafialnym. Działa Komitet organizacyjny, który wypracował już ramy Kongresu, problematykę oraz przygotował kalendarz wydarzeń. Przyjęto zasadę, ze Kongres będzie miał swój wymiar krajowy (sympozjum misjologiczne na UKSW, stacja dzieci, młodzieży i dorosłych w Warszawie) oraz diecezjalny i parafialny. W niedzielę, 14 czerwca zostanie odprawiona uroczysta Msza św. w Bazylice św. Krzyża. W katedrach i kościołach parafialnych będą miały miejsce uroczyste Msze św. oraz spotkania formacyjne i modlitewne, animowane przez wspólnoty wspierające misjonarzy. Na tę okazję zostaną przygotowane materiały liturgiczno-homiletyczne.

W roku 2014 diecezje, parafie i zgromadzenia zakonne ożywiają animacje misyjną poprzez zaplanowane przez siebie wydarzenia naukowe, formacyjne i modlitewne. Na rok 2014 zaplanowano następujące inicjatywy diecezjalne lub parafialne:

a)     duchowe: a) apel do kółek różańcowych z prośbą o modlitwę (diec. drohiczyńska, diec. rzeszowska; ordynariat polowy) oraz dzieci z kół misyjnych (diec. rzeszowska), b) nabożeństwa misyjne (w I czwartki miesiąca – diec. sandomierska, diec. pelplińska, świdnicka); c) dni skupienia dla animatorów misyjnych (diec. gliwicka); d) wydrukowanie i rozesłanie do parafii modlitwy w intencji misji (arch. krakowska); e) modlitwa w parafiach w intencji owocnego przygotowania do IV Kongresu Misyjnego (arch. warszawska).

b)     katechetyczne: a) specjalne katechezy misyjne (arch. warszawska); b) alumni WSD przygotowali propozycję katechezy misyjnej (arch. wrocławska); c) warsztaty misyjne dla katechetów, informowanie katechetów podczas spotkań rejonowych i rekolekcji (arch. krakowska, diec. świdnicka, diec. sosnowiecka, diec. rzeszowska, diec. świdnicka); d) katechezy w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych (diec. ełcka), e) katechezy w Tygodniu Misyjnym – diec. pelplińska); katechezy do wszystkich poziomów szkół – diec. sandomierska).

c)     Ewangelizacyjne: a) rekolekcje parafialne dla starszych, dzieci i młodzieży – diec. rzeszowska, arch. łódzka; b) animacja misyjna misjonarzy będących na urlopach – diec. gliwicka; c) rekolekcje misyjne w czasie Wielkiego Postu i wakacji – arch. krakowska; d) informacje o Kongresie podczas pieszej pielgrzymki Wojska Polskiego na Jasną Górę i do Lourdes – Ordynariat Polowy.

Trwają prace organizacyjne konferencji naukowych i sympozjów. Odbędą się: a) Kongres Misyjny Żywego Różańca w Tygodniu Misyjnym – arch. szczecińsko-kamieńska, b) Dzień Misyjny – arch. lubelska; c) Dni poświęcone kard. Kozłowieckiemu – diec. sandomierska; c) Konferencja przy współpracy Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu – arch. wrocławska; d) konferencja naukowa w ramach XXI Spotkania Misyjnego w październiku sympozjum dla arch. gnieźnieńskiej oraz poznańskiej; e) konferencja naukowa w Centrum Jana Pawła II w Gliwicach; f) sympozjum teologiczno-misyjne – diec. świdnicka; g) konferencja w październiku lub listopadzie dla dekanalnych animatorów misyjnych, kapłanów, katechetów i kleryków – diec. pelplińska; h) konferencja dla animatorów misyjnych i prelegentów dekanalnych – diec. rzeszowska; Kongres Misyjny Dzieci – diec. drohiczyńska.

W parafiach i grupach przewiduje się ożywienie animacji misyjnej. Zrodziły się już  takie inicjatywy, jak: a) Animacja w Centrach Pomocy Rodzinie i studenckich grupach apostolskich – ordynariat polowy; b) parafie zapraszają misjonarzy, wystawy i spotkania grup misyjnych w parafiach – arch. warszawska; c) animacja misyjna grup i wspólnot w Tygodniu Misyjnym – arch. krakowska; d) animacja misyjna żywego różańca, doradców życia rodzinnego, nadzwyczajnych szafarzy Eucharystii, służby zdrowia i katechetów – arch. gnieźnieńska; e) animacja misyjna w czasie rekolekcji parafialnych – arch. łódzka; f) spotkania i dni skupienia dla żywego Różańca, Apostolstwa Chorych, PDMD na wiosnę i jesieni – diec. gliwicka; g) spotkania rejonowe Żywego Różańca, Akcji Katolickiej – diec. ełcka; h) spotkania żywego różańca w parafiach – diec. świdnicka, diec. drohiczyńska; i) warsztaty dla animatorów misyjnych – diec. pelplińska.

W związku z IV Krajowym Kongresem Misyjnym są planowa dla dzieci i młodzieży następujące akcje duszpasterskie: a)Wakacje z misjami (diec. rzeszowska, diec. świdnicka); b) Kongres Misyjny Dzieci – diec. rzeszowska, diec. drohiczyńska, diec. siedlecka; c) spotkania misyjne przy okazji I Komunii św. – diec. sosnowiecka; d) diecezjalny zjazd dzieci i młodzieży z ognisk misyjnych – diec. pelplińska; e) rajd misyjny – diec. gliwicka; f) rekolekcje dla młodzieży i dla dzieci – arch. krakowska); g) animacja misyjna podczas wypoczynku dzieci w Ustce – Ordynariat Polowy.

Formy promocji idei misyjnej Kościoła:a) audycje radiowe w diecezjalnym radiu – diec. rzeszowska, diec. radomska, diec. siedlecka, arch. szczecińsko-kołobrzeska; pelplińska, arch. krakowska;  b)  artykuły w prasie diecezjalnej – diec. drohiczyńska, diec. pelplińska, sosnowiecka, diec. świdnicka, diec. ełcka, diec. siedlecka, diec. gliwicka, arch. łódzka, arch. krakowska, arch. wrocławska, Ordynariat Polowy; c) informacje na stronie internetowej: diec. świdnicka, diec. ełcka, arch. gnieźnieńska, diec. siedlecka; d) wystawa fotografii misyjnej – diec. gliwicka; wystawa misyjna na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie.

Organizatorzy IV Krajowego Kongresu Misyjnego zwracają uwagę na to, by nie tyle tworzyć nowe inicjatywy duszpasterskie i mnożyć wydarzenia, ile wykorzystać sprawdzone i utrwalone już formy i ożywić je duchem misyjnym. Dlatego też przygotowano scenariusze katechez do wykorzystania w roku szkolnym 2014/2015 we wszystkich typach szkół i przedszkolach. Przygotowano również materiały formacyjne na spotkania kapłanów, kleryków, katechetów, wspólnot zakonnych, ruchów, stowarzyszeń i organizacji katolickich.

IV Kongres Krajowy Kongres Misyjny jest wielką szansą dla całego Kościoła w Polsce, a w szczególności dla środowisk żywo zainteresowanych misjami. Jeśli w jego przygotowanie zaangażują się wszyscy duszpasterze i odpowiedzialni za misje, pomoże rozbudzić ducha misyjnego we wspólnotach diecezjalnych i parafialnych. Pozwoli przeżyć ewangeliczną radość ze służby Chrystusowi, pierwszemu i najważniejszemu misjonarzowi, który z Kościoła czyni narzędzie swej zbawczej miłości.

Zakończenie

Organizatorzy IV Krajowego Kongresu Misyjnego zdają sobie sprawę z tego, ze przed nimi jeszcze wiele pracy, by Kongres spełnił przynajmniej w dużej części ich oczekiwania i wpisał się pozytywnie w służbę dziełom misyjnym Kościoła w Polsce. Potrzeba zaangażowania wszystkich środowisk misyjnych, by pokonać trudności związane z finansowaniem Kongresu. Dużą rolę do spełnienia ma środowisko misjologów, od których Kongres oczekuje twórczych inspiracji i pogłębionej refleksji. Kongres jest szansą dla wszystkich, nie tylko tych, którzy już pracują na rzecz misji, by odnowili w sobie zapał misyjny i umocnieni radością płynącą z Ewangelii mogli się cieszyć z możliwości dzielenia się nią z innymi.

Kongres, o tyle spełni pokładane w nim nadzieje, o ile będzie nie tylko dziełem ludzi, ale Bożym. Dlatego prace przygotowawcze wspierają liczne zgromadzenia żeńskie i męskie, wspólnoty Parafialne i ruchy kościelne, ofiarowując w jego intencji bezcenny dar modlitwy. Wiele wspólnot zakonnych podjęło zobowiązanie systematycznej modlitwy w intencji Kongresu i misji.